جاذبه های طبیعی و توریستی کویر قم

جاذبه های طبیعی کویر قم

گرچه طبیعت سبز كوه های بلند و قلل سفیدپوش سواحل نیلگون و. . . زیبا و تماشایی است اما در كویر نیز مناظر شگفت انگیز و دیدنی های بسیار وجود دارد كه در هیچ جای دیگر نمی توان یافت. صحراهای پوشیده از نمك تپه های طلایی شن های روان كوه ها و تپه های خاكی و. . . همه از چشم اندازهای بی نظیر كویری است.

نماهایی از درياچه حوض سلطان استان قم

 

 

نمای هوایی از درياچه حوض سلطان استان قم

 

منطقه وسیع دشت كویر از بزرگ ترین و مهم ترین مناطق اكولوژیكی ایران از نظر تنوع گونه های حیوانی و گیاهی در جهان كم نظیر است. بخشی از این منطقه از سال ۱۳۴۳ به عنوان پارك ملی اعلام شد. پارك ملی كویر با بیش از ۶۰۰ هزار هكتار مساحت در جنوب شرقی تهران واقع است و قسمتی از آن در استان قم قرار دارد. این پارك ملی نمونه ای تقریبا بكر از طبیعت است كه به دلیل داشتن ذخایر با ارزش گیاهی و جانوری و ویژگی های استثنایی از میراث طبیعی و ملی كشور به شمار می آید.
تپه های شن های روان با وزش باد همواره در حال تغییر شكل و جابه جایی است. انبوه این شن های روان طلایی همراه با بوته های پراكنده مناظر زیبا و دلفریبی را به وجود می آورد. نسیم صبحگاهی كویر، طلوع خورشید و در هنگام اوج اشعه سرخ فام نور خورشید و درعصر كه با وزش نسیم ملایم دیگر گرما حس نمی شود و بالاخره آسمان كویر در شب كه همه ستارگان با فاصله ای كم در آسمان شفاف گرد هم می آیند همه و همه از دیدنی ها و مناظر طبیعی ای به شمار می روند كه تنها در كویر می توان آنها را دید.

● دریاچه نمك

نمای هوایی از درياچه نمک استان قم

دریاچه نمك از دیگر جاذبه های طبیعی استان به شمار می رود. این دریاچه بخشی از كویر نمك است كه در شرق قم واقع شده و فقط زمستان ها آب دارد. حضور ورقه های نمك و برداشت آن كه از اوایل تابستان در منطقه جنوبی این دریاچه آغاز می شود دیدنی است.

● دریاچه حوض سلطان

دریاچه حوض سلطان كه با مساحتی حدود ۳۳۰ كیلومتر مربع به «دریاچه قم»، دریاچه شاهی و «دریاچه ساوه» نیز مشهور است، در جهت غربی - شرقی در شمال غربی دریاچه نمك و شمال استان قم قراردارد. برخی با توجه به نام ساوه كه به آن داده اند آن دریاچه را به حوض سلطان منتسب كرده اند از جمله «گوبینوو» و»«دیولافوآ» در سفرنامه های خود می نویسند احتمالا این دریاچه ممكن است بخشی از دریای بزرگ ساوه بوده باشد كه در روز تولد پیغمبر(ص) خشك شده و این نشانه ای از ظهور پیغمبر اسلام بوده است.

دریاچه حوض سلطان با مناظر گوناگون و دیدنی خاص خود در ساعات مختلف روز و در فصل های گوناگون، زیبایی را به نمایش می گذارد. اما مردمان ساكن در روستاهای اطراف سودمندی های آن را نیز در نظر دارند و از آن در بهبود زندگی خود استفاده می نمایند.
در حقیقت دریاچه حوض سلطان شامل دوچاله جدا از هم به نام «حوض سلطان» و «حوض مره» است كه مجموعه آن بیشتر به نام حوض سلطان معروف شده و كمتر از حوض مره یاد می شود.
آب هایی كه به این دریاچه وارد می شود دایمی نیست و به علت عبور از طبقات نمكی بی نهایت شور است. هرگاه ورود آب افزایش یابد سطح دریاچه گسترش یافته و اراضی پست و شوره زار و باتلاقی پیرامون را با آب صاف می پوشاند و به صورت دریاچه بزرگی درمی آید. خاك اطراف به سبب خشك شدن تدریجی دوایر متحدالمركزی را حول مركز دریاچه تشكیل می دهد كه میزان شوری از مركز به طرف بیرون به تدریج كاهش می یابد.
دریاچه حوض سلطان بعد از اسلام تا حدود سده ۱۹ میلادی دوره های خشك و مرطوب فراوان دیده و برحسب تغییرات مجرای رود مسیله یا رود شور به صورت دریاچه باتلاق و كویر در آمده است. از زمان صفویه به بعد نیز ارتباط بین دریاچه حوض سلطان و دریاچه نمك به سبب تاسیس سدی در بالای پل دلاك كه آب رود قره چای را به دریاچه نمك هدایت می كرد قطع یا ضعیف شد. در سال ۱۲۶۲ ش دو نیمه دریاچه حوض سلطان به هم متصل شد و تشكیل دریاچه بزرگی را داد. گویند در سال ۱۲۹۹ هـ. ق با تخریب سدی كه در برابر مسیله رود قرار داشت دریاچه هر روز كوچك تر شد. برای آباد كردن زمین های زراعتی ساوه هم سد ساوه را تعمیر و مانع هدر رفتن آب شدند. این امر موجب خشكی باتلاق های اطراف دریاچه و مانع ورود آب به دریاچه حوض سلطان شده است.
● غارها
غار وشنوه؛ در ۶۰ كیلومتری قم در كوه اردهال چهار غار قرار دارد كه در داخل یكی از آنها منبع عظیمی از آب وجود دارد. این آب از شكاف كوه سرازیر می شود و به صورت چشمه فوران می كند. این غار یكی از جاذبه های بسیار دیدنی استان قم به شمار می رود.
غار كهك: در ۳۰ كیلومتری جنوب قم واقع است و یكی از آثار طبیعی و باستانی استان به شمار می رود.
● سایر نقاط دیدنی

▪ شهر كهك

این شهر از سه سمت مشرف به ارتفاعات است و دره زیدان در شرق آن قرار دارد از این رو دارای آب و هوایی معتدل و است. حضور امامزاده زینب خاتون (ع) خانه ملاصدرا و غار معروف كهك عامل مهمی برای جذب گردشگران به این منطقه است.
▪ روستای وشنوه
روستایی ییلاقی كه یكی از زیباترین روستاهای ایران به شمار می رود و فندق آن از شهرت خاصی برخوردار است.
▪ روستای نایه
این روستای ییلاقی در بخش خلجستان از دیگر روستاهای دیدنی استان قم و ایران محسوب می شود.
▪ روستای جمیزقان

در بخش خلجستان در ۶۵ كیلومتری شمال غرب شهر قم در دره ای قرار دارد. رودخانه «وزوا» از جنوب آن می گذرد، وجود رودخانه، كوه ها، گردنه، چشمه و پوشش گیاهی مناسب و داشتن آب و هوایی معتدل و خشك از خصوصیات جالب توجه این روستا به شمار می رود.

▪ روستای اول

از روستاهای ییلاقی با درختان خرم و آب وهوای مطبوع است كه یكی از فضاهای طبیعی دلنشین را شكل می دهد.

● مراكز عبادی اسلامی استان قم
از جمله مراكز عبادی اسلامی قم می توان به آستانه مقدس حضرت معصومه(س)، امامزاده شاه احمدقاسم، امامزاده شاهزاده حمزه، امامزاده شاهزاده طاهر، امامزاده ابراهیم، امامزاده صفورا، شش امامزاده، امامزاده سلیمان، امامزاده سكینه خاتون، امامزاده طیب و طاهر، امامزاده شاهزاده زكریا و...را نام برد.
▪ آستانه مقدس حضرت معصومه (س)
تارخ ایجاد فضای معماری بر تربت پاك حضرت فاطمه معصومه (س) به نیمه دوم قرن دوم هجری قمری باز می گردد. به استناد كتاب های معتبر تاریخی این بنا در میانه های قرن پنجم هجری قمری توسط یكی از رجال دوره طغرل اول سلجوقی؛ تجدید بنا شد. با آغاز قرن دهم و شروع فرمان روایی سلسله صفویه، آستانه بیشتر مورد توجه قرار گرفت. در عصر قاجاریه فتحعلی شاه قاجار؛ به آستانه مقدس توجهی خاص داشت و تزیینات كنونی به همراه رواق ها و بیوتات فعلی اغلب متعلق به آن دوره است.
مرقد شریف حضرت فاطمه معصومه (س) با كاشی های نفیس و زیبای زرفام متعلق به قرن هفتم هجری قمری پوشیده شده است. گرداگرد مرقد منور دیواری به بلندی دو متر و درازا و پهنای ۴‎/۸۰ و۴‎/۴۰ قرار گرفته است كه در سال ۹۵۰ بنا شده و با كاشی های معرق آراسته شده است.اكنون دیوار با ضریح مشبك از جنس نقره پوشیده شده است. محدوده های نزدیك تر به ضریح مطهر را رواق می گویند كه هر یك اسامی خاصی دارند. رواق بالاسرمحوطه ای است بین مسجد بالاسر تا ضریح مطهر كه با آیینه كاری و گچ كاری های بسیار زیبا آراسته شده و محل زیارت مومنان است.
محوطه بین ایوان طلا و ضریح مطهر را رواق دارالحفاظ می گویند كه از سابق در این محل خادمان و قاریان قرآن مراسم ویژه ای داشته اند و هم اكنون نیز خطبه شامگاهی خادمان در آنجا اجرا می شود. رواق آیینه (شهید بهشتی) نیز در بخش زنانه و پایین پای حضرت معصومه (س) واقع است.
مسجد مقدس جمكران، مسجد اعظم قم، مسجد جامع قم، مسجد فیض قم، مسجد صرم، مسجد جامع كهك، مسجد پنجه علی قم، مسجد فاطمیه قم(مسجد خانم) و...از جمله مساجد تاریخی و مذهبی این استان شمار می آیند.
▪ مسجد مقدس جمكران
به مردم بگو به این مكان (مسجد مقدس جمكران) رغبت كنند و آن را عزیز دارند. (از فرمایشات حضرت مهدی علیه السلام به حسن بن مثله جمكرانی)
مسجد جمكران، امروزه یكی از مهمترین مراكز زیارتی شیعیان ایران و جهان است. سه شنبه شب ها و روزهای هفته به خصوص تعطیلات آخر هفته و عیدها و سوگواری های مذهبی این مكان مقدس مملو از زایرانی است كه از راه های دور و نزدیك خود را به این مسجد رسانده اند. درباره چگونگی و تاریخچه ساخت این مسجد؛ حكایت زیر گفته می شود.شیخ حسن بن مثله جمكرانی می گوید: من شب سه شنبه، ۱۷ ماه مبارك رمضان سال ۳۷۳ هجری قمری در خانه خود خوابیده بودم كه ناگاه جماعتی از مردم به درب خانه من آمدند و مرا از خواب بیدار كردند و گفتند: برخیز و مولای خود حضرت مهدی علیه السلام را اجابت كن كه تو را طلب نموده است.آنها مرا به محلی كه اكنون مسجد جمكران است آوردند.
چون نیك نگاه كردم تختی دیدم كه فرشی نیكو بر آن تخت گسترده شده و جوانی سی ساله بر آن تخت، تكیه بر بالش كرده و پیرمردی هم نزد او نشسته است. آن پیر؛ حضرت خضر علیه السلام بود كه مرا امر به نشستن نمود، حضرت مهدی علیه السلام مرا به نام خودم خواند و فرمود: برو به حسن مسلم (كه در این زمین كشاورزی می كند) بگو: این زمین شریفی است و حق تعالی آن را از زمین های دیگر برگزیده است و دیگر نباید در آن كشاورزی كند.
عرض كردم: یا سیدی و مولای! لازم است كه من دلیل و نشانه ای داشته باشم و گرنه مردم حرف مرا قبول نمی كنند، آقا فرمود: تو برو و آن رسالت را انجام بده، ما نشانه هایی برای آن قرار می دهیم وهمچنین نزد سید ابوالحسن (یكی از علمای قم) برو و به او بگو: حسن مسلم را احضار كند.
▪ ساختمان هشتی
هشتی ساختمانی است كه در مجاورت بقعه خاك فرج واقع شده است. در وسط این ساختمان چاهی و بر فراز آن تپه ای وجود دارد. در مورد این هشتی دو روایت وجود دارد: یكی این كه حجرالاسود را از این مكان به محل فعلی آن برده اند و دیگر این كه چاه را به منظور استخراج آب حفر كرده اند اما در اثر زلزله و نفوذ گازهای زیرزمینی به بیرون این چاه بدون نیاز به مواد سوختی شعله ور شده و به همین دلیل می گویند یكی از سه آتشكده بزرگ زرتشتیان در این محل قرار داشته است.
خانه ملاصدرا، خانه حضرت امام خمینی، خانه زند، خانه حاج قلی خان، ایوان مهدعلیا صفوی، خانه شاكری (حاج عسگرخان)، خانه سید حاجی روحانی و... از دیگر ساختمان های تاریخی این شهر است.
▪ مدرسه فیضیه
مدرسه فیضیه یكی از مشهورترین مدرسه های دینی سرتاسر جهان است كه در شهر قم واقع شده است. این مدرسه از نیمه نخست قرن سیزدهم هجری قمری جایگزین بنای مدرسه آستانه شد كه به اعتبار متون معتبر تاریخی، آن مدرسه ازمیانه قرن ششم هجری قمری وجود داشته و درعصر صفوی تجدید بنا شده بود.
بنای مدرسه چهار ایوانی است و در دو طبقه با ۴۰ حجره پایینی متعلق به عصر قاجار و ۴۰ حجره بالایی متعلق به قرن چهاردهم هجری قمری بنا شده است. قدیمی ترین بخش مدرسه،ایوان جنوبی آن است كه به تاریخ ۹۳۹ هجری قمری با كاشی های زیبای معرق، متعلق به عصر صفوی تزیین شده است وسردر صحن عتیق آستانه مقدس حضرت فاطمه معصومه (س) محسوب
می شود.مدرسه صفویه، مدرسه جهانگیرخان و مدرسه دارالشفاء از دیگر مدارس استان قم است.
پل علیخانی، پل عسگر آباد، پل كاج، پل دلاك، سد كبار و … از جمله پل های و بندهای تاریخی استان قم است.
▪ پل علیخانی
پل علیخانی در داخل شهر قم، درابتدای بازار واقع شده است. اصل این پل از بناهای دوره صفویه است كه در حدود ۱۲۹۲ هجری قمری بازسازی شد و در این بازسازی طاق دهانه های قبلی برداشته شده و در حد فاصل پایه های قدیمی، طاق های مرتفع تری برپا شد و برروی پایه ها نیز دهانه های كوچك تری تعبیه شده است. پل دوره صفوی ظاهرا یازده دهنه داشته و به هنگام بازسازی های دوره گذشته؛ سنگ نوشته ای مربوط به بنای اصلی درآن كشف شده است. بازسازی بعدی پل به منظور تعریض آن در دو طرف گذرگاه در دهه ۲۰ قرن اخیر صورت گرفته است. این پل در حال حاضر ۹۶ متر درازا و با احتساب پیاده روها ۱۰ متر پهنا دارد.
▪ حمام ها و آب انبارهای قدیمی
آب انبار مدرسه دارالشفاء، حمام حاج عسگر خان، حمام روستای قباد بزن از جمله حمام ها و آب انبارهای قدیمی می توان برشمرد.
▪ آب انبار مدرسه دارالشفاء
بنای آب انبار در مجاورت مدرسه دارالشفاء قم واقع شده و به همین نام نیز مشهور است. قدمت ساختمان آن به قرن یازدهم و سال ۱۰۵۵ هجری قمری (زمان شاه عباس دوم) می رسد. این بنا دارای سردری به پهنای ۶ ،عمق ۷۰/۲ و ارتفاع ۸ متر است كه با كاشیكاری، مقرنس و كتیبه های تاریخی تزیین شده است. لچكی های قوس طاق راه پله هابا كاشی های معرق نفیسی آراسته شده اند كه برروی آن اشعاری كتیبه شده است. پوشش سردر، دارای مقرنس گچی و منقش زیبایی است. بالای این سردر، سنگ نوشته ای است كه تاریخ تعمیر و مرمت بنا برروی آن نوشته شده است.
▪ دژها و قلعه ها
قیز قلعه سی جمكران، قلعه تپه طغرود، قلعه گبری جمكران ، قلعه گلی، میل سنگی امامزاده جعفر ، میل امامزاده عبدالله از جمله دژها و قلعه های باستانی است.▪ قیز قلعه سی جمكران
در سمت جنوب باختری جمكران قلعه بزرگی بر روی یكی از مرتفع ترین نقاط مجموعه كوه های این منطقه قرار گرفته كه به قیز قلعه سی شهرت دارد و مابین شهر قم و روستای جمكران قرار گرفته است. خصوصیات بارز قلعه های موجود دررشته كوه های البرز دراین قلعه مشخص است. نوع معماری، مصالح و تكه سفال های سطحی اطراف قلعه نشانگر تاریخ قرن ۷و ۸ است ولی آثاری نیز وجود دارند كه می توانند به دوره های قدیمی تر مربوط شوند. به عنوان نمونه یك بنای گنبدی شكل برروی تپه شمالی وجود دارد كه یادآور معماری قبل از اسلام است.
باتوجه به شرایط و موقعیت خاص قلعه در منطقه؛ می توان تصور كرد كه دوره حیات آن بسیار طولانی بوده است. بدیهی است قلعه یاد شده در دوره تاریخی مورد استفاده بوده و شواهدی از استقرار دوره تاریخی قابل مطالعه است. اغلب دژهای كوهستانی رشته البرز در نقاطی ساخته شده اند كه تسلطی برجلگه هاكه مراكز اصلی شهرنشینی است، نداشته اند و اغلب رشته كوهی حدفاصل میان دژنشینان و شهرنشینان بوده است. در مورد این قلعه نیز می توان تصورنمود كه نزدیك ترین منطقه مسكونی در جلگه های اطراف جمكران كنونی قرار داشته است. داخل باروی اصلی دژ اتاق های متعدد برای دژنشینان و بناهایی برای انبار ساخته شده كه مانند دیگر قلعه های كوهستانی ایران و برخلاف قلعه های جلگه ای شكل هندسی منظمی ندارند. آب بیشتر دژهای كوهستانی از آب باران و برف را به آب انبارها هدایت می كرده است.
▪ قره تپه قم رود

قره تپه قم رود در ۲۳ كیلومتری شمال خاوری استان قم و حدود ۵/۱ كیلومتری جنوب باختری دهستان قم رود و در فاصله۲۰۰ متری جنوب جاده آسفالته قم رود به قم واقع شده است. قره تپه با شكل مدور بر روی پشته ای طبیعی قرار گرفته و در میان مزارع سبز و خرم محصور شده است. براساس شواهد موجود، نخستین استقرار دردشت قم رود به هزاره ششم پیش از میلاد یا هشت هزار سال پیش مربوط است. این زندگی حدود دو هزار سال ادامه یافته و در میانه هزاره چهارم بر اثر سیل مهیبی به زیر آب رفته و اهالی به سمت غرب به سمت البرز مهاجرت كرده اند و تا هزاره هاظاهراً سمت خاور قم رود خالی از سكنه بوده است ولی از اواخر دوره ساسانی دوباره مسكونی شده است.
قره تپه اكنون طی سه مرحله مورد كاوش قرار گرفته و طی این سه مرحله هفت لایه فرهنگی شناسایی شده كه هر دوره با دوره قبل متفاوت است. آثار به دست آمده، شامل بقایای معماری با ارزش و تعدادی ظروف سفالین است كه با آثار سیلك كاشان و چشمه علی دامغان قابل مقایسه است. قدمت آثار به دست آمده در این تپه به ۶۴۰۰ سال پیش می رسد. ابعاد آن ۱۱*۲۷۵*۳۲۰ متر و مصالح آن از خشت، گل، آجر و اندود كاهگل و گچ است.
از دیگر كتیبه هاو تپه های باستانی این شهر می توان به تپه قلعه مبارك آباد، تپه گبری روستای قاضی پایین اشاره كرد.
▪ مقبره شاه صفی
نخستین پادشاهی كه از خاندان صفوی در قم به خاك سپرده شد شاه صفی بود كه در ۱۲ صفر ۱۰۵۲ در كاشان درگذشت و جسد او به قم منتقل شده، در رواق جنوبی حرم مدفون گردید. بر فراز قبر شاه صفی بنایی با شكوه برپا بوده كه تزیینات سقف و بدنه آن تا اوایل قرن حاضر بر پایه های بنا برجای مانده بود كه این تزیینات هم اكنون از میان رفته است. در حال حاضر از مقبره شاه صفی جز صندوق خاتم مدفن كه در درون آستانه نگاهداری می شود هیچ اثری باقی نمانده است. این صندوق اثری بسیار نفیس از هنر خاتم كاری و منبت كاری دوره صفوی است كه برگرداگرد هر یك از چهار بدنه آن آیاتی از سوره «یس» تا پایان آورده شده است.
مقبره شاه عباس دوم، مقبره شاه سبحان و شاه سلطان حسین، مقبره های باغ گنبد سبز و مقبره مهد علیا از دیگر آرامگاه های تاریخی این استان است.
▪ تیمچه بزرگ قم
تیمچه بزرگ قم (بازار) یكی از بناهای تاریخی و زیبای قم به شمار می آید كه در نزدیكی مجموعه آرامگاهی حضرت معصومه (س) واقع شده است. معماری این بنا در دوره قاجاریه و توسط استاد حسن قمی (هنرمند و معمار مشهور آن دوره) صورت گرفته است. بنای تیمچه بزرگ قم از دو طبقه با پوشش طاق و گنبد تشكیل شده است كه طبقه پایینی دارای ۲۰ حجره و طبقه بالایی آن دارای ۱۲ غرفه با ارسی های زیبا است. زوایای بالای حجره هاو پاطاق پوشش چشمه شمالی بنای تیمچه مقرنس گچی دارد. وجه تسمیه این بنا به «بزرگ» به جهت دو تیمچه كوچك تر قم بوده كه در جریان تعریض خیابان از بین رفته اند. غیر از تیمچه بزرگ قم بازار نو و بازار كهنه از دیگر بازارهای خرید این شهر است.
▪ روستای آباد جمكران
روستای آباد جمكران در كنار مسجد مقدس جمكران و در دامنه چند كوه متصل به هم و درشش كیلومتری باختر مركز شهر قم قرار گرفته است. نام جمكران را می توان بی گمان به دورانی بس كهن نسبت داد: «كران» در زبان پهلوی به معنای كنار، سامان، پایان و نیز ساحل دریا است و جم (jam) همان جمشید شاه افسانه ای ایرانیان است. بنابراین می توان نام جمكران را به معنای انتهای سرزمین جمشید یا مرز سرزمین جمشید شمرد. در كتاب تاریخ قم (نوشته شده به سال ۳۷۸ هجری قمری) آمده است:
« اول دیه كه بدین ناحیت بنا نهادند، جمكران است كه جم ملك آن را بنا نهاد» نیز در همین كتاب آمده است كه قم در ابتدا «ممجان» نام داشته كه به معنای خانه بزرگان و اشراف جمكران است. دو كوه پیوسته به هم در شمال مسجد جمكران وجود دارند كه در گفت وگوهای روزمره مردم بومی «دوبرادران» خوانده می شود. به علاوه در سمت شمال خاوری مسجد؛ كوه سبز رنگی وجود دارد كه مردم بومی آن را كوه خضر می نامند. یال بالایی این كوه پستی و بلندی هایی دارد كه مردم محلی آن را قطار شتری می دانند كه با دعای خضر پیامبر مبدل به سنگ شده اند. این كوه خضر از گذشته های دور مورد احترام فراوان بوده و زاهدان، عابدان و صوفیان در آن ریاضت می كشیده اند. در كتاب تاریخ قم، نام كوه مشرف بر جمكران را «ویشویه» ذكر كرده و آورده كه بر فراز آن قلعه ای است كه گفته می شود؛ اسكندر آن را بنا كرده است.
روستای كهك، روستای حمزقان ، محله موسیان، محله آستانه و محله لوندید از دیگر روستاهای آباد این استان است.
محوطه های تاریخی قم:

 

قره تپه قمرود

در كتاب بررسي هاي باستان شناسي قمرود نوشته مير عابدين كابلي آمده است : منطقه مورد بررسي قمرود درشمال شرقي شهر قم واقع شده و از دهستان ها ي بخش مركزي شهرستان قم محسوب مي شود. مركز آن روستاي قمرود است كه در 20 كيلومتري شهر قم واقع وازطريق جاده ي آسفالته با شهر ارتباط مي يابد . منطقه شامل دو بخش است كه به وسيله رودخانه قمرود يا اناربار به دو بخش تقسيم شده است . عموماً ساحل راست يا بخش شرقي را قمرود و بخش غربي را البرز مي نامند .

در شمال منطقه مورد بررسي، رودخانه ساوه جريان دارد كه از غرب وارد دشت قمرود مي شود. در شمال شرق روستاي ملك آباد ، دو رودخانه قم وساوه به هم متصل شده و رودخانه مسيله را به وجود مي آورند. رودخانه قم فصلي است ولي ساوه اندك آبي دارد كه درفصل تابستان حداكثر تا زير پل اتوبان تهران – قم مي رسد.

گروه باستان شناسي قمرود درسال 1367 نخستين گام را براي شناسايي منطقه برداشت . اين برنامه در پنج سال در طي فصل پاييز يا بهار صورت گرفت ومنجر به شناسايي 93 اثر فرهنگي شد كه كهن ترين آنها به دوره فرا پارينه سنگي وجديدترينشان به عصر قاجار تعلق دارد . اين آثار درمجموع عبارت اند از تپه ها، محوطه ها، قلعه ها ، كاروانسراها ، پل ها ، بندها و ميل ها.

هرچند محوطه ها وآثار شناسايي شده در كل منطقه پراكنده است، ولي به دليل موقعيت خاص جغراقيايي تمام منطقه درهمه دوره ها به طور يكسان ، مسكون نبوده است . درهمين بررسي ، گروه باستان شناسي توانست وضعيت محيط زيستي اين بخش از سرزمين ايران را در طي حدود دوازده  هزار سال روشن سازد. بر اين اساس دردوره پارينه سنگي پاياني ، منطقه البرز اگر نگوييم منطقه اي سكونتگاهي ، لااقل مي توان ادعا كرد محل تردد مردمان بوده است . اين امر به دور از ذهنيت هم نيست ،چون كناره ساوه رود جگن زار، همراه با درختان گز و ديگر درختچه هاي وحشي است. وجود آب و موقعيت طبيعي ، زيستگاه  مناسبي برا ي آبشخور حيوانات است . امروزه نيز به دليل وجود حيوانات شكاري ، منطقه شكارگاه  تا اندازه اي تحت حفاظت است .

قمرود در دوران تاريخي مجدداً به وضعيت پيشين بر مي گردد . اين بارهم منطقه البرز طرف توجه قرار گرفته و جمعيت زيادي در آن مستقر مي شود، ولي از اواخر دوره ساساني نخستين حركت ها براي استقرار دوباره  در سمت شرق آغاز مي شود و روي قره تپه استقراري كم رنگ شكل مي يابد . در دوره اسلامي اين حركت به نحو چشمگيري سرعت مي گيرد و در قرون اوليه اسلامي جمعيت بالايي را پذيرا مي شود، ولي از آن سو منطقه البرز به مرور خالي از جمعيت و كل آن منطقه شامل فقط دو روستاي كوچك شده است .

البته اين جمعيت وجنبش ديري نمي پايد، زيرا باز هم رودخانه قم با طغيان شديد هر آنچه را كه هست به ويراني مي كشاند. ولي مسلماً دشت خالي از جمعيت نيست، چون با چند قلعه و محوطه از اين زمان ، يعني دوره صفوي روبه رو هستيم و سرانجام مي بينيم كه دردوره قاجاريه ، قمرود مجدداً رو به آباداني نهاده است و امروزه هم يك قطب كشاورزي با اهميت تلقي مي شود.

اما منطقه البرز از اواخر دوره ساساني به بعد ديگر آباداني و ترقي به خود نديد و امروزه نيز فقط حاشيه غربي قمرود و اندكي از حاشيه جنوبي ساوه رود ادامه حيات مي دهد و كشاورزي در آن رونق دارد، ضمن اين كه دامداري نيز دراين بخش تا اندازه اي درخور توجه است .

تپه صرم

تپه صرم درحدود 15 كيلومتري جنوب شرقي جاده كاشان در بخش كهك حد فاصل ميان راه روستاي خورآباد وصرم قراردارد. اين تپه پشته اي طبيعي از رسوبات شني به طول 192، عرض 115 و ارتفاع 60/5 متر است كه نزديك محوطه استقراري شمشيرگاه قرار دارد.

با دريافت گزارش هاي مردمي در سال 1375 مبني برتخريب بخشي از تپه توسط بولدوزر راه سازي ، توسط ميراث فرهنگي استان ، عمليا ت راه سازي متوقف شد. در سال 1376 عملياتگمانه (چاهي كه براي آزمايش قنات حفر مي كنند ) زني جهت مشخص نمودن وضعيت تپه و تعيين حريم آن آغاز گرديد و تپه درسال 1378 در فهرست آثارملي كشور به ثبت رسيد.

به علت حفاري هاي غير مجاز درسال 1379 و به منظور نجات دادن بخشي از اشيا از خطر سرقت ، طرح حفا ري درسال1380 به تصويب ودر تاريخ 29/11/80 به مدت 26 روز فصل اول كاوش در تپه صرم توسط هيات باستان شناسي به سرپرستي "خسرو پور بخشده " به انجام رسيد.

در اين كاوش پنج كارگاه به ابعاد 5×5 متر در مركز و چهار جهت اصلي تپه ايجاد و در ادامه به گورهاي زيادي برخورد شد. اين گورها داراي ساخت وساز خشتي به صورت توده هايي گاه انبوه است و تدقين در اطراف اين توده ها  انجام شده است . در اطراف متوفي تعداد زياد ي اشيا ي سفالي، مفرغي و گاه آهني  يافت شد كه در حقيقت براساس اعتقاد اين مردمان به دنياي پس از مرگ صورت مي گرفت . براي دفن اجساد از لحاظ نوع تدفين يا جهت آن، وضعيت خاصي مشاهد ه نشد.

اشياي به دست آمده در اين تپه داراي تنوع خاصي است ؛ ظروف سفالي خاكستري رنگ لوله دار،لاوك ها (ظرف چوبين بزرگ و مدّور داراي لبه اي كوتاه ) ، ليوان ها ، فنجان ها و خمره ها و... اشياي فلزي مفرغي چون سرپيكان ، خنجر ، زيورآلات ، دستبند وحلقه از جمله اشياي ارزشمند اين تپه است .

گورستان تاريخي تپه صرم با قدمت 3500 – 3200 سال از مهمترين محوطه هاي عصر آهن ايران و فرهنگ سفال خاكستري  ايران مركزي است .

 ساروج : مخلوطي است از آهك و خاكستر يا ريگ كه در آب به مرور جذب انيدريد كربنيك كنند و آهكش به صورت سنگ آهك كه محكم و پايدار است در مي آيد و از آن در جهت ساختن بنا استفاده مي كنند

تصاوير ديدني از ايران ما: كوه‌هاي مريخي

تصاوير ديدني از ايران ما: تخت سليمان

تصاوير ديدني از ايران ما . تخت جمشيد

در ایران چه خبر است؟

جاذبه های طبیعی و توریستی کویر قم

تپه های سیلک (کاشان

تصاوير زيباترين دختر دنيا در كتاب گينس

دختری که با نام زیباترین دختر دنیا نامش در کتاب رکوردهای جهانی گینس ثبت شد...................0

 سایر لینک های پر بازدید:

نمونه هایی از تجاوز در مکان هایی که ارباب رجوع دارند

قابل توجه ایران دوستان عزیز

تصاویر خشونت علیه فرزندان

جاذبه‌های طبیعت پنج قاره در ایران

در كجاي دنيا قرار گرفته ايم؟

قانون جذب

قدرت ضمير ناخودآگاه

نكاتي براي صميميت در زندگي

تأثیر حرف دیگران بر ما