-------------------------------------------------------------
هفته گذشته مقاله ای در همین وبلاگ با عنوان: "وضعيت امروزه جامعه ايران" منتشر شد .
انتشار این مقاله واکنش های مخالف و موافق و نظرات جالب به همراه داشت. مشاهده این نظرات که نشان از علاقه  و نگرانی خوانندگان به وضعیت امروزه جامعه یا به عبارت جامعه شناسی "سرمایه اجتماعی " کشور  مرا بر آن داشت تا مطلبی هر چند ناقص در مورد واژه گرانبهای"سرمایه اجتماعی"  در وبلاگ قراردهم  و ادامه تحقیق و بررسی را به علاقه مندان واگذارر نمایم

 قبل از پرداختن به این مقاله بایدبه این جمله معروف ویل دورانت توجه کنیم که به نظر من

شاه کلید شروع بررسی ناهنجاری های اجتماعی میتواند باشد:

"یک تمدن بزرگ تا از درون منهدم نشده از بیرون مغلوب نمیشود"

بنابر این استحکام یا تزلزل یک تمدن را باید در درون ساختار آن جامعه جستجو کنیم نه در

دسیسه های خارجی.لذا اگر هم کسی از وضع جامعه انتقادی سازنده دارد لزوما به معنای

تحقیر جامعه و یا همراهی با دسایس خارجی نیست.چه بسا دل منتقد بسیار بیشتر از به به و

چه چه کنندگان برای کشورش بسوزد و دغدغه رشد و تعالی آنرا داشته باشد/

سرمایه اجتماعی چیست؟

 اگر سرمایه فیزیکی چیزی است که در ساختمان، زمین یا تجهیزات و مواد وجود دارد، سرمایه مالی چیزی است که یک فرد در بانک دارد(پول) و سرمایه انسانی هم چیزی است که در ذهن وجود دارد (آموزش مهارت‌های مختلف)، سرمایه اجتماعی چیزی است که در روابط یا شبکه‌های خود با دیگر افراد داریم.

سرمایه اجتماعی هر کشوری بر اعتماد  و صداقت بین مردم بنا شده و به هر میزانی که این اعتماد افزایش پیدا کند میزان سرمایه اجتماعی افزایش خواهد یافت اما اگر اعتمادمتقابل کمرنگ شود و مردم به همدیگر اعتماد نداشته باشند دروغ در ارکان جامعه پدیدار می شود و این مساله در تقابل با سرمایه اجتماعی قرار می گیرد .

کمرنگ شدن اعتماد وحاکم شدن دروغ ،سرمایه اجتماعی را از بین برده و کل سیستم اجتماعی را دچار اختلال می کند به ترتیبی که سیستم نمی تواند به خوبی به کار خود ادامه دهد و این مساله ادامه حیات را برای سیستم اجتماعی مشکل می کند

از این حیث سرمایه اجتماعی آنگونه که از اسم آن پیداست، به مشارکت اجتماعی و همبستگی بیشتر ملی کمک می‌رساند. بر این اساس هم‌اکنون دانشمندان علوم انسانی بر اهمیت این نوع سرمایه در حفظ انسجام اجتماعی تأکید دارند.

بحث سرمایه اجتماعی در سال1919 در مقاله‌ای توسط هنیفن از دانشگاه ویرجینیای غربی برای نخستین‌بار مطرح شد. وی یک تصویر اجمالی از سرمایه اجتماعی ارائه داد که بیشتر متوجه ابعاد انسانی و تربیتی این واژه بود اما با وجود اهمیت آن در تحقیقات اجتماعی تا سال1960 میلادی که توسط جین جاکوب در اثرش به نام مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکایی در برنامه‌ریزی شهری به کار برده شد، شکل جدی به‌خود نگرفت. به اعتقاد او، برای یک شهر شبکه‌ها نقش اجتماعی را دارند.

جین جاکوب سرمایه اجتماعی را شبکه‌های اجتماعی فشرده‌ای می‌داند که در محدوده‌های قدیمی شهری در ارتباط با حفظ نظافت، نبودن جرم و جنایات خیابانی و دیگر تصمیمات در مورد بهبود کیفیت زندگی در مقایسه با عوامل نهادهای رسمی مانند نیروی حفاظتی، پلیس و نیروهای انتظامی، مسئولیت بیشتری از خود نشان می‌دهند. سپس این مفهوم در اقتصاد مورد استفاده قرارگرفت ولی در واقع این جیمز کلمن و تحقیق او در زمینه مشارکت در امر مدرسه در شهر شیکاگو بود که سبب جلب توجه امروزی به این مفهوم شد.

 

وضعیت سرمایه اجتماعی در ایران:

سرمایه اجتماعی در ایران با توجه به قدمت وفرهنگ دیرینه مان جایگاه بسیار مهمی و مستحکمی در حفظ مدنیت  داشته ر که متاسفانه این گرانبهاترین سرمایه ملی بنا به دلایل گوناگون در حال کمرنگ شدن است.

حوادث پس از برگزاری انتخابات تاثیر گسترده ای بر کاهش  سرمایه اجتماعی گذاشت به ترتیبی که بعد از این حوادث، اعتمادی که لازمه وجود و تداوم حیات سیستم اجتماعی است کمرنگ شد و این  مساله سیستم را از درون دچار مشکل کرد که در آینده بیشتر نمود پیدا خواهد کرد.

. و این معضل بعد از حوادث 22 خرداد مشهود تر شد

اگر حاکمیت به رفع این معضل توجه نکرده و اقداماتی را در جهت رفع بی اعتمادی انجام ندهد سرمایه اجتماعی احیا نخواهد شد و در مواقعی که حاکمیت نیازمند حمایت و پشتیبانی مردم است این حمایت صورت نخواهد گرفت و  به شکاف گسترده بین مردم و حاکمیت منجر خواهد شد که به سود کشور نیست .

. در جامعه برای حل مشکلات اتفاق نظر وجود ندارد و هر فردی می خواهد به شیوه خود مشکلات را حل نماید

به عنوان مثال در سالها و ماههای اخیر حوادث ناگواریرا از رسانه ها شنیده یا دیده اید که نشان از بیتفاوتی مردم به اتفاقات دور برشان است  به عنوان مثال (ماجرای تجاوز به زنان مهمانی در باغی در اصفهان جلوی چشم همسرانشان,ربودن دو دختر در خیابان شریعتی ,و افزايش شوكه آور ميزان سرطان در تهران در اثر آلودگي بيش از حدبه دليل پارازيت هاي ماهواره اي , رها سازي د و بيمار در اطراف   تهران،  جزئیات حادثه وحشتناك سعادت آباد (میدان کاج) , و دهها مورد از اتفاقات ناگواری که در بی تفاوتی مردم (و البته مهمتر از آن مسوولین) در اطراف ما رخ میدهد همه و همه نشان از نابودی مهمترین سرمایه ملی مان یعنی سرمایه جتماعی دارد.

سرمایه اجتماعی شاید به عبارتی دیگر و محاوره ای تر بی تفاوت نبودن افرا د جامعه در برابر جامعه شان باشد.

اگر در روزگاری نه چندان :

دور همه افراد محله خود را در برابر کوچکترین  اتفاق و مشکل و بی امنیتی در محله مسوول میدانستند  امروزه با عباراتی نظیر فضول محله این مسوولیت به اضمحلال گراییده.

در این مقاله بر آن نبودم که در حد یک مطلب چند سطری مفهوم عمیق سرمایه اجتماعی را ارایه دهم ,چه این مهم در توان اساتید  و متخصصین بنام جامعه شناسی است. فقط در حد یک تلنگر و گوشزد این واژه غریب  به مخاطب و تحقیقی در این مورد مطلبی نوشته شده. کسانیکه که علاقه مند به مطالعات اجتماعی(و حتی وضعیت اجتماعی سیاسی ) جامعه امروزی مان هستند کافی است این کلید واپه را در جستجو های اینترنتی خود به کار برند تا به مقالات بسیار ارزشمند و مستدل و مستندی در مورد وضعیت سرمایه اجتماعی کشورمان دست یابند.  مقاله فوق هم با استفاده نکته برداری از دو سایت همشهری انلاین و نیز خبرانلاین نگاشته شده است.

شاید اطلاع رسانی به  هموطنان و افراد اهل مطالعه که وضعیت فعلی جامعه برایشان مهم تلقی میشود بتواند کمکی هر چند کوچه به حفظ این سرمایه بسیار مهم ملی که متاسفانه در حال اضمحلال و نابودی است نماید.

در زیر لینک برخی مقالات وفید در مورد وضعیت سرمایه اجتماعی کشورمان آورده شده و قطعا با یکی جستجوی ساده اینترنتی با کلیک واژه"سرمایه اجتماعی"به منابع گرانقدری دست پیدا خواهید کرد.

سرمایه اجتماعی در ایران

 

سرمایه اجتماعی ایران در سالهای اخیر

استهلاک سرمایه اجتماعی

تاملی در معنا و مفهوم سرمایه اجتماعی

مفاهیم: سرمایه اجتماعی چیست؟

 

سرمایه اجتماعی دولت و نهادها در ایران

و هزاران مطلب دیگر که در جستجوی واژه " سرمایه اجماعی" میتوان دست یافت


ده (10) عمل مبتذل ایرانیان 
1- غیبت و دخالت در امور خصوصی و شخصی دیگران
یکی از سوژه های اصلی محاورات که به شدت بین مردم مرسوم شده است عمل زشت غیبت می باشد. این روزها زمانی که افراد همدیگر را ملاقات می کنند و یا در میهمانی ها حاظر میشوند عملاً حرفی جز غیبت کردن درمورد دیگران ندارند و با هیجان کامل به این کار مبادرت می کنند. برخی هم به خود اجازه میدهند در حریم خصوصی ترین مسائل دیگران وارد شوند و به امر و نهی و دخالتهای بی مورد بپردازند.
 
 
 
 
2- عدم رعایت حق عابرین پیاده
در اکثر نقاط دنیا دیدن یک عابر پیاده در خیابان به معنای فرمان ایست و احتیاط برای راننده مقابل است در صورتیکه در ایران برخی رانندگان به محض دیدن عابر پیاده سرعت خود را بیشتر نموده و بدون لحاظ کردن مسائل ایمنی و حق تقدم با بی رحمی تمام و با ایجاد رعب و وحشت برای عابرین پیاده به مسیر خود ادامه میدهند.
 
 
 
 
3- حفظ نشانه های نو بودن کالا
همسایه تان اتومبیلی نو خریداری کرده اما بعد از سپری شدن یک هفته هنوز برچسب شماره اولیه که بصورت تکه کاغذی روی شیشه جلو چسبیده است را جدا نکرده و حتی فومهایی که بصورت ضربه گیر در اطراف دربهای ماشین نصب شده است کماکان وجود دارند. دوستتان نیز بعد از گذشت یک هفته هنوز برچسب روی نمایشگر گوشی موبایل جدیدش را جدا نکرده!
 
 
 
 
4- تنبلی و از زیر کار در رفتن
متوسط ساعت مفید کار در ایران کمتر از یک ساعت و سی دقیقه میباشد که دلیل آن نبودن فرهنگ کار، فقدان انگیزه، تنبلی و بی مسئولیتی افراد است. این امر باعث نارضایتی ارباب رجوع، پایین آمدن کارایی و بهره وری و در کل کاهش پیشرفت ملی خواهد شد.
 
در اغلب شرکتها، ادارات و سازمانها اینگونه باب شده که کسی زرنگ و با ذکاوت است که تا حد امکان از انجام مسئولیتهایش شانه خالی کند و کم کاری را استراتژی اصلیش بداند و در عین حال حقوق و مزایایش را بصورت تمام و کمال دریافت نماید.
 
کارمندان هیچ تلاشی در راستای بالابردن کیفیت و راندمان شرکت انجام نداده و در عین حال انتظار بالا رفتن درآمد خود را دارند. به ارباب رجوع کمتر احترام گذارده میشود و طلب کارانه با وی برخورد میشود.
 
 
 
 
 
5- تجمل گرایی و مصرفی شدن
امروزه شاهد آن هستیم که جامعه با سرعتی باور نکردنی به سوی مصرفی شدن در حال حرکت است. افراد بجای سرمایه گذاری پول خود در مکان مناسب و برای تولید بیشتر و اشتغال زایی ملی، ترجیح میدهند با خرید اتومبیلهای گران و کالاهای لوکس مصرفی ظاهری معقول کسب نموده و اعتبار خود را در بین اطرافیانشان بالا ببرند.
 
 چشم و هم چشمی های فراوان، گرفتار وامها و قرضهای سنگین شدن و استرس از جمله پیامدهای این مسئله است. اکثر مردم خوشبختی را در تجملات و برتری مالی می دانند و بین نیازها و خواسته هایشان تمایزی قائل نمی شوند. مسابقات و رالی خرید امری ناپسند ولی متداول در جامعه ایرانی است.
 
 
 
 
 
6- فقدان فرهنگ تشکر و احترام
از کوچه و خیابان گرفته تا دانشگاه و محل کار و اماکن عمومی، کمتر شاهد شنیده شدن جملاتی مانند "از لطف شما ممنونم"، "خواهش میکنم"، "اختیار دارید"، "تمنا می کنم"، "بفرمایید"، "بزرگوارید"، … هستیم.
 
بجای آن فضای زیرآب زنی، استفاده از الفاظ ناشایست، بی حرمتی به افراد مسن، به سخره گرفتن افراد، بالا بردن تن صدا،… امری متداول شده است. مردم باید بیاموزند احترام به دیگران، احترام به هویت ملی یک کشور محسوب میشود. اگر افراد یک مملکت به یکدیگر احترام نگذارند چگونه میتوانند انتظار کسب احترام از ملتهای دیگر را داشته باشند؟!
 
 
 
 
 
7- عدم رعایت نظافت شخصی و شهری
احتیاج به توضیح ندارد که متاسفانه نظافت شخصی و اجتماعی از طرف برخی افراد جامعه رعایت نمیگردد. از طرز لباس پوشیدن تا بوی بدن و دهان و آرایش موها گرفته تا ریختن زباله در محیطهای شهری و تفریحی.
 
 
 
 
 
8- درگیری در صف و نوبت
صف ها هرکجا و به هر علتی که تشکیل شوند معمولاً تبدیل به جولانگاه بی نظمی، درگیری، فحاشی و هتاکی عده ای از افراد به اصطلاح "زرنگ" خواهند شد. حفظ نظم و ترتیب در صف نشان دهنده بالا بودن رتبه اجتماعی و فرهنگ کسانی است که در صف حضور دارند.
 
 متاسفانه شاهد آن هستیم که در برخی امور مذهبی و خیریه مانند سرو غذای نذری نیز چنین بی نظمی ها و زد و خوردهایی بوجود می آیند. احتمالاً باید برخورد کرده باشید در مجالس عروسی گاهی زمان سرو شام جمعیت با چه سرعتی به سمت میز سلف سرویس هجوم می آورند!
 
 
 
 
 
9- پرورش اندام برای رعب و ترس
شاید دیده باشید پسرانی که با اندامهای پرورش یافته و عضلانی درحالی که بازو و سینه های خود را در معرض نمایش گذاشته اند با چهره ای مهاجم و آماده درگیری در همه جا پرسه می زنند! آنها با نگاه خود اطرافیانشان را به مبارزه می طلبند!
 
چه نکوهیده است زمانی که برخی افراد انگیزه های اصلی ورزش و تناسب را فراموش کرده و صرفاً برای عرض اندام، قلدری و جلب توجه در سطح جامعه اقدام به حجیم کردن عضلات خود می کنند.
 
 
 
 
 
10- اسراف، اسراف، اسراف!
اسراف یعنی زیاده روی در مصرف، بیهوده مصرف کردن، بیش از نیاز مصرف کردن، مصرف کنترل نشده، دور ریختن چیزی که میتوان از آن استفاده کرد. کافیست با محاسباتی ابتدایی متوجه شوید که میزان اسرافی که در کشور به عناوین مختلف همه روز در حال انجام است اگر جلوگیری می شد، چه میزان در صرفه جویی خانوادگی و ملی اثر می گذاشت و مشکلات چه تعداد از مردم حل می شد.